តើអ្នកធ្លាប់ឆ្ងល់ទេថា ហេតុអ្វីបានជាមនុស្សភាគច្រើន ទោះបីជាមានស្នេហាថ្មីដែលមានក្តីសុខ និងល្អឥតខ្ចោះយ៉ាងណាក៏ដោយ ក៏នៅតែមានពេលខ្លះលួចនឹកឃើញ ឬមិនអាចបំភ្លេច «ស្នេហ៍គ្រាដំបូង» របស់ពួកគេបាន?
ការបំភ្លេចមិនបាននេះ មិនមែនមានន័យថាយើងនៅតែស្រឡាញ់ ឬចង់ត្រឡប់ទៅរកគេវិញនោះទេ ប៉ុន្តែវាជាការចងចាំដ៏ដក់ជាប់បំផុតមួយនៅក្នុងជីវិត។ ផ្អែកលើការស្រាវជ្រាវផ្នែកចិត្តវិទ្យា វិទ្យាសាស្ត្រខួរក្បាល និងការដកស្រង់ពិសោធន៍ជាក់ស្តែង នេះគឺជាមូលហេតុចម្បងៗដែលធ្វើឱ្យស្នេហ៍គ្រាដំបូងមានឥទ្ធិពលខ្លាំងលើបេះដូងយើង៖
៥ មូលហេតុធំៗតាមបែបវិទ្យាសាស្ត្រ និងចិត្តវិទ្យា
១. ឥទ្ធិពលគីមីសាស្ត្រក្នុងខួរក្បាល (The Neurochemical "High")
នៅពេលដែលយើងលង់ស្រឡាញ់នរណាម្នាក់លើកដំបូង ខួរក្បាលរបស់យើងនឹងបញ្ចេញសារធាតុគីមីរីករាយជាច្រើនដូចជា ដូប៉ាមីន (Dopamine), អុកស៊ីតូស៊ីន (Oxytocin) និង សេរ៉ូតូនីន (Serotonin) ក្នុងកម្រិតខ្ពស់បំផុត។
- ដំណើរការនេះមានលក្ខណៈស្រដៀងទៅនឹងការញៀន (Addiction) ដែរ។ ខួរក្បាលកត់ត្រាទុកថា នេះជា «កម្រិតក្តីសុខខ្ពស់បំផុតលើកដំបូង» ដែលវាធ្លាប់បានជួប។
- ហេតុនេះហើយ ទោះបីជាច្រើនឆ្នាំកន្លងផុតទៅ ក៏ខួរក្បាលយើងនៅតែចងចាំ “រសជាតិផ្អែមល្ហែមលើកដំបូង” នោះយ៉ាងច្បាស់។
២. បាតុភូត «Reminiscence Bump» និងការចងចាំច្បាស់ៗ
អ្នកចិត្តវិទ្យាបានរកឃើញបាតុភូតមួយហៅថា "Reminiscence Bump" ដែលជាចន្លោះអាយុចាប់ពី ១៥ ដល់ ២៦ ឆ្នាំ។ នេះជាវ័យដែលខួរក្បាលរបស់មនុស្សអភិវឌ្ឍ និងមានសមត្ថភាពចងចាំខ្លាំងក្លាបំផុត (Peak Processing Power)។
- រាល់ព្រឹត្តិការណ៍ «លើកដំបូង» ក្នុងជីវិត (ដូចជា ការចេះបើកបរ, ការចូលធ្វើការ និងការមានស្នេហាដំបូង) ដែលកើតឡើងក្នុងវ័យនេះ នឹងត្រូវបានខួរក្បាលកត់ត្រាទុកជាប្រភេទ Flashbulb Memory (ការចងចាំច្បាស់ៗដូចរូបថត)។
- វាមិនត្រឹមតែចងចាំព្រឹត្តិការណ៍នោះទេ តែវាថែមទាំងចងចាំទាំងក្លិនទឹកអប់ សំឡេងសើច និងអារម្មណ៍រំភើបញាប់ញ័រនាពេលនោះទៀតផង។
៣. វាជា «គំរូដើម» សម្រាប់ស្នេហាក្រោយៗ (The Relationship Template)
តាមទ្រឹស្តីចិត្តវិទ្យា បទពិសោធន៍ផ្អែមល្ហែម ឬការឈឺចាប់ពីស្នេហ៍ដំបូង នឹងបង្កើតជា "Template" (ពុម្ពគំរូ) នៅក្នុងចិត្តរបស់យើងដោយមិនដឹងខ្លួន។
- វាគ្មិន ឬដៃគូបន្ទាប់ៗដែលយើងជួបក្នុងជីវិត តែងតែត្រូវបានចិត្តរបស់យើងយកទៅប្រៀបធៀបជាមួយមនុស្សដំបូងនោះដោយស្វ័យប្រវត្តិ។
- ប្រសិនបើស្នេហ៍ដំបូងល្អ យើងតែងតែស្វែងរកមនុស្សដែលមានចរិតស្រដៀងនោះ។ បើវាជារឿងឈឺចាប់ វានឹងក្លាយជាមេរៀនការពារខ្លួន (Armor) មិនឱ្យយើងងាយបើកចិត្តទទួលអ្នកថ្មីឡើយ។
៤. វាជាតំណាងនៃ «ភាពបរិសុទ្ធ និងយុវវ័យ»
ស្នេហ៍គ្រាដំបូងភាគច្រើនកើតឡើងក្នុងវ័យសិក្សា ឬវ័យជំទង់ ដែលជាវ័យមួយដ៏បរិសុទ្ធ។ នាពេលនោះ យើងស្រឡាញ់គ្នាដោយគ្មានការគិតគូរពី៖
- កត្តាលុយកាក់ ឋានៈ ឬវណ្ណៈសង្គម។
- សម្ពាធការងារ ឬការទទួលខុសត្រូវដ៏ស្មុគស្មាញក្នុងជីវិត។
នៅពេលដែលយើងធំឡើង ជួបភាពហត់នឿយក្នុងឆាកជីវិត ការនឹកឃើញស្នេហ៍ដំបូង ជារឿយៗមិនមែនជានឹកបុគ្គលម្នាក់នោះឡើយ ប៉ុន្តែគឺយើង «នឹកវ័យយុវវ័យដ៏គ្មានកង្វល់» របស់ខ្លួនឯងទៅវិញទេ។
៥. ជាលើកដំបូងដែលស្គាល់ «ការខូចចិត្ត» (First Heartbreak)
ប្រសិនបើស្នេហ៍គ្រាដំបូងមិនបានដើរដល់ទីបញ្ចប់ វានឹងបន្សល់ទុកនូវការបែកបាក់ និងការខូចចិត្តលើកដំបូងបំផុត។ ការឈឺចាប់ និងដំណក់ទឹកភ្នែកលើកទីមួយនេះ គឺខ្លាំងក្លាណាស់ ព្រោះយើងមិនទាន់ចេះវិធីស៊ូទ្រាំ ឬព្យាបាលរបួសបេះដូងនៅឡើយទេ។ ស្លាកស្នាម និងមេរៀននៃការឈឺចាប់នោះហើយ ដែលធ្វើឱ្យវាក្លាយជាការចងចាំដ៏ជ្រាលជ្រៅ ដក់ជាប់ក្នុងចិត្តមិនងាយលុបជ្រះ។
សេចក្តីសន្និដ្ឋាន៖
ស្នេហ៍គ្រាដំបូងប្រៀបដូចជាសៀវភៅរឿងមួយក្បាលដ៏មានតម្លៃ ទោះបីជាយើងអានវាចប់ ហើយទុកវានៅលើធ្នើរដើម្បីបើកអានសៀវភៅក្បាលថ្មីក៏ដោយ ក៏ខ្លឹមសារនៃសៀវភៅក្បាលដំបូងនោះ នៅតែធ្វើឱ្យយើងញញឹម ឬរំភើបរាល់ពេលដែលនឹកឃើញ។ វាជាផ្នែកមួយដែលជួយឱ្យយើងចាស់ទុំ និងចេះស្រឡាញ់មនុស្សបន្ទាប់បានល្អជាងមុន។
ចុះអ្នកវិញ? តើអ្នកនៅចាំរឿងរ៉ាវនៃ «ស្នេហ៍គ្រាដំបូង» របស់អ្នកដែរឬទេ? ចូលរួមចែករំលែកនៅក្នុង Comment ខាងក្រោមទាំងអស់គ្នា!
ឯកសារយោង (References)
Khmerload Article: ហេតុអ្វីបានជាមនុស្សយើង មិនងាយនឹងបំភ្លេច ស្នេហ៍ដំបូង?
Biological Study on Love: Fisher, H. (2004). Why We Love: The Nature and Chemistry of Romantic Love. Henry Holt and Co. (ការសិក្សាអំពីឥទ្ធិពលសារធាតុគីមី Dopamine និង Oxytocin ក្នុងខួរក្បាលពេលមានស្នេហា)។
Psychological Phenomenon (Reminiscence Bump): Rubin, D. C., Rahhal, T. A., & Poon, L. W. (1998). Things learned in early adulthood are remembered best. Memory & Cognition. (ការសិក្សាអំពីបាតុភូតចងចាំព្រឹត្តិការណ៍ក្នុងវ័យយុវវ័យ)។
Relationship Templates: Andersen, S. M., & Cole, S. W. (1990). Do I know you? The role of significant-other representations in person-description and memory. Journal of Personality and Social Psychology. (ទ្រឹស្តីចិត្តវិទ្យាដែលពន្យល់ពីការយកមនុស្សដំបូងធ្វើជាពុម្ពគំរូប្រៀបធៀប)។
